કોકરોચ જનતા પાર્ટી દ્વારા 20 જુલાઈએ આયોજિત સંસદ કૂચ દરમિયાન થયેલી હિંસા, ઉપદ્રવ અને પોલીસ કાર્યવાહીને લઈને ઊભો થયેલો પેલેટ ગનનો વિવાદ હવે સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી પહોંચ્યો છે. પ્રદર્શન દરમિયાન CRPFની રેપિડ એક્શન ફોર્સ દ્વારા પેલેટ ગનનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હોવાનો આરોપ લગાવી પ્રશાંત કુમાર સિંઘ અને શેખ ઈરશાદ મન્સૂરીએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરી છે. બંને અરજદારોએ દાવો કર્યો છે કે સુરક્ષાબળોના ફાયરિંગને કારણે તેમને ઈજા પહોંચી હતી અને હાલ તેઓ સારવાર હેઠળ છે.
આ અરજી પર ગુરુવાર, 30 જુલાઈના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી હાથ ધરી હતી. સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે મૌખિક રીતે નોંધ્યું કે પોલીસ અને સુરક્ષાબળોના અમુક નિયમો અનુસાર અપવાદજનક પરિસ્થિતિઓમાં પેલેટ ગનના ઉપયોગની જોગવાઈ હોઈ શકે છે. કોર્ટે અરજદારોને કહ્યું કે જો તેમને આવા નિયમો અથવા રેગ્યુલેશન સામે વાંધો હોય તો માત્ર ઘટનાની કાર્યવાહી પડકારવાને બદલે સંબંધિત નિયમોને પણ અરજીમાં સ્પષ્ટ રીતે પડકારવા જોઈએ.
અરજદારો તરફથી હાજર રહેલા વકીલ વૃંદા ગ્રોવરે કોર્ટને જણાવ્યું કે બ્યુરો ઑફ પોલીસ રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ દ્વારા પેલેટ ગન અથવા ભીડ નિયંત્રણ સંબંધિત જે માર્ગદર્શિકા બહાર પાડવામાં આવી હોય તેની નકલ મેળવવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે. તેમણે માંગણી કરી કે જો સરકાર પાસે આવી કોઈ સત્તાવાર ગાઈડલાઈન, સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર અથવા આદેશ ઉપલબ્ધ હોય તો તે કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવે.
કેન્દ્ર સરકાર તરફથી હાજર રહેલા સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ કોર્ટને ખાતરી આપી કે સરકાર તપાસ અને સુનાવણી માટે જરૂરી તમામ સહકાર આપશે. તેમણે જણાવ્યું કે જો કોઈ દસ્તાવેજ, રેકોર્ડ અથવા માર્ગદર્શિકા જરૂરી હશે તો તે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવશે અને પુરાવા સુરક્ષિત રાખવામાં આવશે.
સુનાવણી દરમિયાન સુપ્રીમ કોર્ટે મૌખિક ટિપ્પણી કરતાં કહ્યું કે ઘણી વખત મૂળભૂત રીતે સાચી અથવા શાંતિપૂર્ણ માંગ સાથે શરૂ થયેલા પ્રદર્શનોમાં અસામાજિક તત્ત્વો ઘૂસી જાય છે, જેના કારણે પરિસ્થિતિ અચાનક હિંસક બની શકે છે. આવી સ્થિતિમાં કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવા માટે સ્થળ પર રહેલી સુરક્ષા એજન્સીઓને તાત્કાલિક નિર્ણય લેવા પડે છે.
સોલિસિટર જનરલ તુષાર મહેતાએ પણ જણાવ્યું કે મેદાનમાં રહેલા પોલીસ અને સુરક્ષાબળોના અધિકારીઓએ પરિસ્થિતિ અનુસાર ત્વરિત કાર્યવાહી કરવી પડે છે. ભીડનું વર્તન, જાહેર સંપત્તિને થતું નુકસાન, સુરક્ષાકર્મીઓ પર હુમલો અને સામાન્ય નાગરિકોની સલામતીને ધ્યાનમાં રાખીને સ્થળ પર નિર્ણય લેવામાં આવે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે અરજદારોને તેમની અરજીમાં સુધારો કરવા માટે સમય આપ્યો છે, જેથી તેઓ પેલેટ ગનના ઉપયોગને મંજૂરી આપતા રેગ્યુલેશન, નિયમો અથવા ગાઈડલાઈનને સ્પષ્ટ રીતે પડકારી શકે. આ સાથે જ કોર્ટે RAFના એમ્યુનિશન લૉગને સુરક્ષિત રાખવાનો પણ નિર્દેશ આપ્યો છે.
RAFના એમ્યુનિશન લૉગમાં સુરક્ષાદળોને કયા પ્રકારના કારતૂસ અથવા દારૂગોળા આપવામાં આવ્યા હતા, કેટલો ઉપયોગ થયો હતો અને કેટલો જથ્થો પરત જમા થયો હતો તેની નોંધ હોય છે. આ રેકોર્ડથી 20 જુલાઈના પ્રદર્શન દરમિયાન ખરેખર પેલેટ ગન અથવા પેલેટ કારતૂસનો ઉપયોગ થયો હતો કે નહીં તે તપાસવામાં મદદ મળી શકે છે.
કેન્દ્ર સરકારે કોર્ટ સમક્ષ બાંહેધરી આપી છે કે તપાસ માટે જરૂરી તમામ સામગ્રી, રેકોર્ડ અને પુરાવા યથાવત જાળવવામાં આવશે. આ ખાતરી બાદ કોર્ટે સંબંધિત એમ્યુનિશન રેકોર્ડને નષ્ટ ન કરવા અથવા તેમાં કોઈ ફેરફાર ન થાય તેની ખાતરી કરવા કહ્યું છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે 20 જુલાઈના પ્રદર્શન બાદ વિવિધ સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ્સ અને રાજકીય જૂથો દ્વારા એવો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે દિલ્હી પોલીસ અને RAFએ પ્રદર્શનકારીઓ પર પેલેટ ગન ચલાવી હતી. ત્યારબાદ બે યુવકોને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા હતા અને તેમની ઈજાઓ પેલેટ ફાયરિંગને કારણે થઈ હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો હતો.
સુપ્રીમ કોર્ટે બંને ઘાયલ અરજદારોને યોગ્ય અને શ્રેષ્ઠ સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે તે સુનિશ્ચિત કરવા પણ સૂચના આપી છે. જોકે તેમની ઈજાઓ ખરેખર પેલેટ ગનના કારણે થઈ હતી કે અન્ય કોઈ કારણસર, તેનો અંતિમ નિર્ણય તબીબી રિપોર્ટ, ફોરેન્સિક તપાસ અને સત્તાવાર રેકોર્ડના આધારે થશે.
સુપ્રીમ કોર્ટમાં દાખલ કરવામાં આવેલી અરજીમાં દલીલ કરવામાં આવી છે કે કથિત રીતે શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનને વિખેરવા માટે પેલેટ ગન અથવા ધાતુના પેલેટનો ઉપયોગ કરવો નિયમો અને માનવ અધિકારોના સિદ્ધાંતોની વિરુદ્ધ છે. અરજદારોએ જણાવ્યું કે આવી કાર્યવાહી જરૂરી નહોતી અને સુરક્ષાબળો પાસે ભીડને નિયંત્રિત કરવા માટે ઓછા જોખમી વિકલ્પો ઉપલબ્ધ હતા.
અરજીમાં વધુમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે પેલેટ ગનમાંથી એકસાથે અનેક નાના ધાતુના ટુકડા નીકળે છે, જેના કારણે ભીડમાં કોઈપણ વ્યક્તિને ગંભીર ઈજા થઈ શકે છે. ખાસ કરીને આંખ, ચહેરો અને શરીરના મહત્વપૂર્ણ અંગોમાં પેલેટ વાગવાથી કાયમી નુકસાન થવાનું જોખમ રહે છે.
અરજદારોએ કોર્ટ સમક્ષ એવી પણ માંગ કરી છે કે તેમને અને તેમના જેવા અન્ય કથિત પીડિતોને યોગ્ય વળતર આપવામાં આવે. તેઓએ પેલેટ ગનના ઉપયોગ અંગે સ્પષ્ટ અને કડક રાષ્ટ્રીય માર્ગદર્શિકા બનાવવાની તથા નાગરિક પ્રદર્શનો દરમિયાન તેના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગણી પણ કરી છે.
બીજી તરફ સુરક્ષા એજન્સીઓનું કહેવું છે કે પ્રદર્શન દરમિયાન હિંસા, પથ્થરમારો અથવા સુરક્ષાકર્મીઓ પર હુમલા જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાય તો ભીડ નિયંત્રણ માટે તાત્કાલિક પગલાં લેવાની જરૂર પડે છે. આવી કાર્યવાહી કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવા અને જાનમાલનું નુકસાન અટકાવવા માટે કરવામાં આવતી હોવાનું તેમનું કહેવું છે.
આ કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટે હજુ સુધી પેલેટ ગનનો ઉપયોગ યોગ્ય કે ગેરકાયદેસર હતો તે અંગે કોઈ અંતિમ નિર્ણય આપ્યો નથી. કોર્ટે માત્ર સંબંધિત નિયમોને પડકારવા, પુરાવા સુરક્ષિત રાખવા અને ઘાયલોને સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવવા માટે પ્રાથમિક સૂચનાઓ આપી છે.
આગામી સુનાવણીમાં કેન્દ્ર સરકાર તરફથી પેલેટ ગન સંબંધિત માર્ગદર્શિકા, BPR&Dના નિયમો, RAFના એમ્યુનિશન લૉગ અને તબીબી રેકોર્ડ રજૂ થઈ શકે છે. આ દસ્તાવેજોના આધારે કોર્ટ નક્કી કરશે કે 20 જુલાઈની કાર્યવાહી દરમિયાન નિયમોનું પાલન થયું હતું કે નહીં અને કથિત ઘાયલોને વળતર મળવું જોઈએ કે નહીં.
આ સમગ્ર મામલો એક તરફ નાગરિકોના શાંતિપૂર્ણ વિરોધના અધિકાર અને બીજી તરફ સુરક્ષાબળોની કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવાની જવાબદારી વચ્ચેનું મહત્વપૂર્ણ કાનૂની સંતુલન રજૂ કરે છે. હવે સૌની નજર સુપ્રીમ કોર્ટની આગામી સુનાવણી અને સરકાર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવનાર સત્તાવાર દસ્તાવેજો પર રહેશે.
અમારી યુટ્યુબ ચેનલને લાઈક, શેર અને સબસ્ક્રાઈબ કરશો
हमारी यूट्यूब चैनल को लाइक, शेयर और सब्सक्राइब करे
Like, Share and Subscribe our YouTube channel
